Universiteitsbibliotheek Utrecht

Eisen en doelstellingen
De bibliotheek en archieven van de Universiteit Utrecht zijn altijd verdeeld geweest over diverse panden in de oude binnenstad. Uiteindelijk werd in de Uithof een centrale plek gereserveerd voor een nieuwe bibliotheek met archieven. Deze bibliotheek moest een omgeving bieden die rust geeft en die uitnodigt tot kennisvergaring. Dat was de ambitie van de Universiteit.

Architect Wiel Arets presenteerde een basisconcept en kreeg de opdracht. Samen met de opdrachtgever bestudeerde hij tal van wereldvermaarde bibliotheken om te achterhalen welke aspecten aan een gebouwde omgeving bepalend zijn voor het behalen van de doelstellingen. Werkend vanuit een hoofdopzet gaf de architect leiding aan een relatief klein ontwerpteam (constructeur, bouwfysicus en installatiekundige). Van dit team verlangde hij nadrukkelijk een vaste en ogenschijnlijk eenvoudige structuur en daarop gebaseerd een hoge graad van integratie van bouw, constructie en installaties.

Architectuur
Aandacht voor architectuur en het realiseren van een betrouwbare bewaarplaats voor het erfgoed (depots), een comfortabele omgeving om in te werken en te studeren én zorg voor het milieu zijn bepalend voor het ontwerp van de gebouwinstallaties van de nieuwe Universiteitsbibliotheek. Deze installaties zijn volledig geïntegreerd in de architectuur en constructie van het gebouw.

Techniek
Integratie installaties
Doordat de bouwmassa als accumulator werkt, wordt de ruimtetemperatuur gedempt en worden ongewenste temperatuurwisselingen voorkomen. De combinatie van actieve bouwkundige massa en een intelligente glasgevel, met een zeer hoge mate van zonwering, resulteert in een lage koelbehoefte. De interne thermische belasting
wordt geminimaliseerd door daglichtafhankelijk geregelde verlichting.

Conditionering leeszalen
Comfort en energiebeheersing in de leeszalen waren bepalende criteria voor het conditioneringsconcept door middel van een hybride systeem. Het basisconcept is een beheerst ventilatiesysteem via de gevel en aanvullende conditionering door middel van luchtverdringingselementen in de borstwering. Alle leeszalen zijn
voorzien van luchtsystemen die lokaal inschakelen zodra de natuurlijke ventilatie onvoldoende blijkt. Het verdringingsprincipe met zeer lage luchtsnelheid is gekozen om de verticale temperatuurstijging te kunnen beheersen die zou kunnen optreden ten gevolge van de openheid van het gebouw over acht bouwlagen.

Energieconcept
De afgevoerde lucht uit het gebouw heeft een te hergebruiken warmte-inhoud die via warmte-uitwisseling wordt afgegeven aan de luchttoevoersystemen. De restenergie wordt benut als energiebron voor een warmtepomp die een deel van de gebouwverwarming verzorgt. Onder zomeromstandigheden zorgt de omkeerbare
warmtepomp voor de productie van koelenergie. Voor warmte en koeling beschikt het gebouw tevens over een aansluiting op de stadsverwarming van de Uithof welke zijn energie in belangrijke mate onttrekt aan een aquifer. Twee luchtgekoelde koelmachines verzorgen de noodzakelijke koelenergie. De temperatuurtrajecten van
verwarming en koeling zijn gedimensioneerd op een optimaal rendement van de installatie.

Conditionering depots
Ter bescherming van de kwetsbare, vaak eeuwenoude, boeken dienen de prestaties van de klimaatsystemen te voldoen aan de Archiefwet. De depots worden geconditioneerd via separate mechanische luchtbehandelingsystemen, regelbaar voor elke depotsectie. In elk systeem wordt het juiste klimaat bereikt en binnen de
grenswaarden gehandhaafd door middel van speciale filters, verwarming, koeling, ontvochtiging en bevochtiging.

Brandpreventie
Het gehele gebouw, met uitzondering van de depots, is voorzien van een sprinklerinstallatie; hierdoor wordt een optimale veiligheid bereikt voor de gebruikers. Een blusgasinstallatie waarborgt de beveiliging en het behoud van het boekenbezit in de depots van voor 1900. Alle overige ruimten zijn voorzien van een randmeldsysteem. Bij wegvallen van de openbare voorziening wordt de voeding van alle veiligheidsinstallaties (waaronder noodverlichting) verzorgd door een noodstroomaggregaat.

Licht
Het nieuwe bibliotheekgebouw is zeer transparant. Boekenrekken en raadpleegplaatsen zijn zodanig opgesteld dat een minimum aan kunstlicht nodig is. De lijnvormige verlichting bestaat uit speciaal hiervoor ontwikkelde armaturen die geïntegreerd zijn in de bouwkundige constructie. Door toepassing van verschillende
spiegeloptieken en afschermingen wordt voldaan aan de uiteenlopende eisen van arbeidsomstandigheden. Ter plaatse van vides wordt de algemene verlichting ondersteund door objectverlichting of door werkplekverlichting. Aantasting van archiefstukken door UV-licht wordt voorkomen door toepassing van UV-arme lichtbronnen. Het energieverbruik wordt geminimaliseerd door daglichtafhankelijke regeling en het gebruik van energiezuinige armaturen.

Beveiliging
De eigendommen van de bibliotheek zijn deugdelijk beschermd. Het gebouw is ingedeeld in zones die conditioneel betreden en/of verlaten mogen worden. De fysieke, bouwkundige beveiliging en afscherming van deze zones wordt, waar nodig, ondersteund met elektronische systemen zoals toegangscontrole met badges,
boekbeveiliging, camerabewaking, inbraaksignalering met schootcontacten en geluid- en bewegingsmelders. Meldingen van afwijkingen worden, samen met die van de gebouwinstallaties, automatisch doorgegeven aan een centrale meldkamer.

Milieu en duurzaamheid
Met een EPC (Energie Prestatiecoëfficiënt) van 0,7 voor de kantoren en 1,26 voor het bibliotheekgedeelte scoort de nieuwe huisvesting van de bibliotheek ruim 60% beter dan de wettelijke eisen ten tijde van realisatie. De warmte- en koudebehoefte van het gebouw is dientengevolge zeer laag.

Dat spreekt vanzelf
Ruimte, licht en lucht. Het voldoet! Het gebouw is in de tussentijd al een aantal jaren in gebruik en de studenten zijn tevreden. Het is een populaire ontmoetingsplaats. De beschikbare raadpleegplaatsen zijn altijd goed bezet. Deskundigheid, aandacht en vasthoudendheid van de opdrachtgever, de ontwerpers én de uitvoerders hebben ertoe geleid dat de hoge ambities zijn waargemaakt.

Vorige